La Guajira: het echte toeristische verhaal
Wayuu Girl Cabo de la Vela

Tegenwoordig is La Guajira toeristisch bekend om zijn ruimte, woestijn en stranden en is het een zeer interessant deel van Colombia om te bezoeken. Vanwege het landschap, cultuur en ecologie. Het heeft nog steeds niet veel toeristische infrastructuur. Maar dit is waar je heen moet als je een heel ander Colombia wilt zien. La Guajira is het meest noordelijke deel van Colombia en grenst aan Venezuela, Aruba en Curaçao. Het ligt aan de Caribische kust.

La Guajira is altijd een van de meest onherbergzame, droge en arme delen van Colombia geweeest. Dit schiereiland, is het meest oostelijke deel van Colombia en Zuid-Amerika. Het werd voor het eerst gezien door een Europeaan in 1498 toen Alonso de Ojeda langs de kust van het schiereiland voer.

Het was dichtbij het meest noordelijke puntje van het schiereiland, zeer dicht bij de plaats die nu Bahia Honda (Deep Bay) wordt genoemd, waar Alonso de Ojeda op zijn tweede reis in 1502 aan land ging en de eerste Europese nederzetting op dit contintent bouwde: Santa Cruz . Dat was genoemd naar de dag van Santa Cruz (3 mei) waarop hij voet aan land zette. De nederzetting bestond slechts drie maanden vanwege agressieve aanvallen op de Guajira-bevolking in het gebied en interne conflicten.

Tijdens de Spaanse koloniale tijd werd in Cabo de Vela een parelvissersonderneming opgezet. Deze handel bleef daar tot de 17e eeuw. In dit werk gebruikten de Spanjaarden slaven afkomstig uit Afrika. Later breidde de Afro-Colombiaanse gemeenschap zich uit naar Riohacha, waar ze werkten in de suiker-, tabak- en maïsteelt en de veeteelt. De parelvisserij stagneerde in de 17e eeuw.

Het schiereiland was een plaats waar verschillende mogendheden streden voor hegemonie zoals de Spanjaarden, Engelsen, Fransen, Nederlandsen en zelfs piraten. Het noordoostelijke deel van La Guajira is echter altijd een onherbergzame plaats geweest met woestijn, cactussen en zandduinen die nooit volledig werden overheerst in de koloniale tijd. Hier hebben de Wayùu hun cultuur en identiteit grotendeels behouden. De Wayùu hebben een woord voor buitenstaanders: Alyunas.

Omdat het grensgebied is, is dit gebied altijd aantrekkelijk geweest voor het smokkelen van rum, sigaretten en benzine uit Venezuela. Ind de jaren zestig en zeventig was het een belangrijk gebied voor de teelt van marihuana, met name in de Sierra Nevada. Het is bekend dat er in deze tijd veel vliegtuigen met wiet zijn vertrokken naar de VS vanuit kleine landingsbanen.

Ondertussen hebben de Afro-Colombiaanse en Wayùu-gemeenschappen die buiten de steden woonden, geleden onder aanvallen, moorden, ontvoeringen en bedreigingen door paramilitaire groepen die vaak verbonden waren met de controle van het land vanwege de mineralen of drugshandel.

Nu wacht een nieuw La Guajira op je in vrede om al haar pracht te laten zien.

De belangrijkste luchthaven van La Guajira is het vliegveld Almirante Padilla in de hoofdstad van het departement: Riohacha. Riohacha kan rechtstreeks vanuit Bogota vanuit de lucht worden bereikt. Maar het is ook mogelijk om naar Valledupar te vliegen en een collectieve taxi of bus naar Riohacha te nemen (3,5 uur) of een shuttlebus van Santa Marta te nemen.

Enkele feiten over La Guajira

Het departement la Guajira heeft een oppervlakte van 20.848 km2 die vergelijkbaar is met de grootte van de helft van Nederland, Wales, en El salvador, en heeft een bevolkingsaantal van bijna een miljoen mensen.
La Guajira is een van de meest etnisch diverse departementen van Colombia. Bijna de helft van de bevolking heeft een inheemse achtergrond. Volgens DANE, het statistische bureau van Colombia, zijn de belangrijkste inheemse groepen die in La Guajira wonen de volkeren Arhuaco, Kogui, Wayùu en Wiwa, die bij de laatste volkstelling in 2005 overeen kwam 45% van de bevolking van het departement.

De andere inheemse volken (Arhuaca, Kogui, Kankuama & Wiwa) zijn cultureel en met taal niet direct verwant en leven meer in het gebergte van de Sierra Nevada. Er kwamen ook andere etnische groepen naar La Guajira such as zoals afstammelingen van Afrikanen, Europeanen, Arabieren mengelmoesen zoals Afro-guajiros, en Mestizos.

La Guajira herbergt het grootste deel van de Wayùu-bevolking in Colombia, dat ook de grootste etnische etnische groep in het hedendaagse Colombia is. De Wayúu-bevolking vertegenwoordigt 20,5% van de nationale inheemse bevolking en deze groep is geconcentreerd in La Guajira (4). De andere inheemse bevolkingsgroepen(Arhuaca, Kogui, Kankuama en Wiwa) zijn cultureel en taalkundig niet verwant en hebben meer te bieden in het bergachtige gebied van de Sierra Nevada. Ook andere etnische groepen kwamen naar La Guajira, zoals afro-Colombianen, blanken, Arabieren en etnisch gemengde mensen zoals Afro-Guajiros en mestizos.

Het departement La Guajira is een van de armste departementen van Colombia. Het scoort erg hoog op armoede-indexen die zaken meten als honger, huizen met aarden vloer, kinderen die niet naar school gaan en geen toilet en stromend water in huis. Vooral in Alta La Guajira, het noordelijke deel van het schiereiland, waar niet verrassend ook ligt, heeft de La Guajira de slechtste omstandigheden. In 2014 stierven bijvoorbeeld ongeveer 80 kinderen aan ondervoeding. Officiële cijfers geven aan dat tussen 2013 en 2017 minstens 193 inheemse kinderen in die leeftijdsgroep in de provincie stierven door ondervoeding.

In La Guajira is zowel handel als smokkel met Venezuela altijd belangrijk geweest. Vanwege de politieke spanningen in Venezuela is er een grote daling van de hoeveelheid handel tussen beide landen.

Bezoekers van La Guajira zullen ontdekken dat er langs de weg veel verkopers langs de weg zijn die goedkope benzine uit Venezuela verkopen die het land binnen gesmokkeld is.

Sinds het midden van de jaren zeventig is de export van steenkool een belangrijk onderdeel van de economie van La Guajira van de vorige eeuw. Cerrejón heeft de mijnrechten en de belangrijkste afzetmarkten zijn Turkije, Nederland en Chili.

De mijn heeft geleid tot meer investeringen en werk in de regio. Maar het gaf ook verschillende negatieve effecten: elke bezoeker van Cabo de Vela passeert de 150 km lange spoorlijn die is aangelegd voor de steenkool die door Wayuu land loopr en zowel mensen als geiten heeft gedood. Maar het belangrijkste is dat in deze regio waar water zo schaars is, de mijnbouw een negatief effect heeft op de hydrologische cyclus van de Ranchería vanwege ontbossing, vervuiling en het veranderen van rivierlopen.

Wayùu en afro-Colombiaanse gemeenschappen die rond de mijn leven vertellen dat veel rivierstromen zijn verdwenen vanwege mijnactiviteiten.Veel rivierstromen werden omgeleid vanwege mijnbouwactiviteiten en andere werden vervuild met steenkooldeeltjes. Een van de eerste rivieren die werd omgeleid was Aguas Blancas in 1991 voor verdere uitbreiding van de mijn. De rivier, een zijrivier van de Rancheria-rivier, werd 6 km verplaatst. Deze rivier bestaat niet meer. In 2010 werd een deel van de Ranchería rivier rechtgetrokken en met 11km ingekort en er werd een reservoir en waterdam aangelegd. El Cerrejon zegt dat het zijn afval recycleert, maar toch blijft de Rancheria-rivier zware metalen meevoeren naar de zee bij Riohacha. Vooral in regenachtige periodes komen nitraat en ammoniak, olie, benzine en koolstofdeeltjes in het water terecht . Vooral in regenachtige periodes komen nitraat en ammoniak, olie, benzine en koolstofdeeltjes in het water terecht.

 

En dit terwijl schoon drinken water is schaars in La Guajira, vooral in het noordelijke deel van het het shciereiland Hier in de woestijn wordt het watervoorzieningssysteem door vrachtwagens uitgevoerd.

Alta La Guajira (gemeente Uribía) is het meest droge gebied van Colombia met een gemiddelde regenval van minder dan 500 mm op minder dan 50 dagen met regen per jaar. Neerslag varieert het hele jaar door met januari als de droogste maand met regenval onder de 100 mm tot regenval die kan oplopen tot 300 mm in november en december. Lokaal kunnen er echter vele weken of maanden zijn zonder een druppel regen.

Wayuu kinderen op weg naar water op de fiets.

Duizenden mensen in de woestijn moeten uren lopen of fietsen om water te halen. Infratructure is slecht, er zijn geen wegen, bijna geen elektriciteit en scholen zijn van lage kwaliteit en ver; we spraken met een jongen die 2 uur door de woestijn moest fietsen om zijn school te bereiken.

Drinkwater wordt geleverd door vrachtwagens uit de dichtstbijzijnde stad met een waterbedrijf : Uribía. De vrachtwagens komen één keer per week en levering aan alle rancherias kan tot 8 uur duren. Daarnaast zijn er enkele waterputten en reservoirs die regenwater opvangen. Maar vaak moeten mensen kilometers afleggen om hen te bereiken. De periode tussen 2014 en 2016 waren er erg droge jaren in La Guajira, zelfs voor de mensen die gewend zijn aan het leven in de woestijn. Dit leidde tot uitdroging van waterputten en waterreservoirs (jagüeyes) en tot dood en ziekte bij dieren en gewassen (zoals yuca, bonen, maïs) en ook mensen met name kinderen werden getroffen.
Veel mensen migreerden van de rancherias naar steden zoals Riohacha en Ulribe.

Wayùu.

De grootste inheemse bevolkingsgroep die in La Guajira woont, is het Wayúu-volk. In La Guajira woont meer dan 98% van de totale hoeveelheid Wayùu in Colombia (een ander deel leeft over de grens in Venezuela). De hoeveelheid Wayùu in La Guajira wordt geschat op ongeveer 250.000. Ze zijn verdeeld in ongeveer twintig clans. Elke clan bestaat uit meerdere families

Wayuu girls in front of house. Cabo de la Vela.
Wayuu meisjes voor een huis. Cabo de la Vela.

De Wayùu leven overwegend in de droge en semi-droge zones van het schiereiland die overeenkomen met Municipios de Riohacha, Uribía, Maicao en Manaure. Veel van de Wayùu en andere inheemse mensen leven in Reserves (Resguardos). Het is ook in de gebieden met de grootste concentratie van Wayùu-mensen waar de grootste reserves zich bevinden. Het grootste reservaat is de resguardo van Media y Alta Guajira (El Gran Resguardo Wayùu) die ligt in de gemeenten Manuare, Uribía, Maicao en Riohacha. El Gran Resguardo Wayùu werd in 1984 door de Colombiaanse regering opgericht en beslaat meer dan 1 miljoen hectaren.

De Wayùu-bevolking gelooft niet in landeigendom en grenzen. Hierdoor is het ook niet mogelijk in de Wayùu-cultuur om land te verkopen of te kopen en zijn de reserves buiten de grondmarkt.

De meer dan 200.000 mensen die in de Uribía en Maunare-reservaten van Alta en Media La Guajira wonen, zijn bijna alle Wayùu.

In feite is in het noordelijke- en middelste deel van La Guajira, met uitzondering van de steden Riohacha, Maicao en Uribía, de rest van de bevolking overwegend Wayuu. Binnen het grondgebied van de stad Riohacha zijn er al zes reservaten. De Wayùu leven van oudsher in rancherias. Dit groeide in de koloniale tijd toen de Wayùu steeds meer land verloren en het niet meer mogelijk was om als nomaden te leven. Het is niet moeilijk om rancherias te vinden.

Typisch bestaan ​​deze Rancherias uit 4-5 huizen waar de familie traditioneel volgens de familielijn van de moeder leeft.

Het bestaat uit verschillende huizen met een keuken en badkamer gegroepeerd rond een patio met moestuin, een waterput en collectieve begrazing voor geiten, paarden en koeien. Vaak is er ook een gemeenschappelijk waterreservoir in de buurt. De rancherias werden traditioneel omheind door een omheining van cactussen. Elke rancheria heeft een naam van de familienaam, plant, dier of beschrijving van de plaats. De Wayùu-gemeenschap, met name in het dorre noordelijke deel van La Guajira, is overwegend arm. In 2014 was 60% van de bevolking niet-geletterd en 44% van de Wayùus leed aan chronische ondervoeding.

Het vissen en het verzamelen van schelpdieren en krabben op de stranden, en de zoutwinning uit zeewater door verdamping is altijd belangrijk geweest voor de Wayùu-gemeenschappen aan de kust (Apalaanchi genaamd). Deze mensen van het strand nu de winden en stromingen van de zee .Veeteelt heeft tegenwoordig meer status binnen de Wayùu-cultuur. Het was bijvoorbeeld gebruikelijk dat de familie de bruidsschat van de vrouw betaalt met een groot aantal geiten, koeien of ezels. Dit in een hoeveelheid die de bruidsschat van de zwager voor de moeder van de bruid overtreft. Ooms van moederkant hebben traditioneel een grote betekenis bij de opvoeding.

Zout mijn Manaure

rootschalige zoutwinning heeft bijgedragen aan het verminderen van de traditionele zoutwinning. Aan de andere kant heeft de klimaatverandering geleid tot het afnemen van de voorraad geiten vanwege de droogte. Veel Rancherias paasen zich aan deze nieuwe omstandigheden door toeristische diensten aan te bieden, zoals logies, culturele activiteiten en rondleidingen, en ook de verkoop van hun traditionele breiwerk zoals tassen met typische geweven patronen en kleuren die van generatie op generatie zijn overgebracht.

Volgens de chef van een rancheria waarmee we spraken wordt dit traditioneel gedaan door de vrouwen, maar steeds meer mannen weven tassen om op deze manier een inkomen te genereren. Dit tegen de achtergrond van het afnemende werk in de geitenhoederij. Mannen die weven worden zeer gerespecteerd in de Wayùu-cultuur.

 

Wayuu Bags La Guajira
Wayuu tassen La Guajira. Cabo de la Vela

Dingen om te doen

Riohacha is de hoofdstad van het departement en had volgens de volkstelling van 2005 toen 957.797 inwoners. De stad heeft de afgelopen jaren veel ongecontroleerde groei gekend, wat zich ook weerspiegelt in een groei van de inwoners. Een groot deel van de stad heeft onverharde wegen. Toeristisch gezien ligt de focus van de stad echter op het strand, en boulevard de zogenaamde Malecon van Riohacha of Paseo de la Marina. Deze is in 2015 volledig gerenoveerd, over een lengte van 2 km langs het strand. Het verbind de monding van de Rio Rancherias met o.a. een aantal monumenten zoals het monument van identiteit (monumento de la identidad) en “De gele vlinders” (Las Mariposas Amarillas) van Mauricio Babilonia ter ere van het magisch realisme van Gabriel garcia Marquez. De malecon wordt veel gebruikt om te wandelen en door Wayuu-verkopers die hun tassen en andere handige handwerkartikelen verkopen. De tassen kosten ongeveer € 25, maar vergeet niet dat het ongeveer 3 maanden duurt om een ​​tas te maken.

Er zijn terrasjes op het strand van Riohacha en in Malecon, waar het heerlijk is om vis te eten en een koud drankje te nemen. Het water van de zee ziet er echter niet altijd zo mooi uit als gevolg van de vervuiling van het water van de rio rancheria door mijnbouwactiviteiten meer stroomopwaarts die door de rivier naar de zee bij Riohacha wordt meegenomen.Vlakbij Riohacha zijn echter prachtige stranden.

Playa Camarones (Playa de las Camarones) is een prachtig strand op 17 km ten zuidwesten van Riohacha. Het is meestal stil en je kunt hier heerlijke garnalen (camarones), vis en zelfs krab eten. Een hele krab kost ongeveer 30.000 COP (€ 9), een fractie van wat het in Bogota zou kosten. Er is een klein stadje in de buurt: Camarones dat in de buurt zijn naam kreeg van de garnalenvisserij. En langs de weg zie je de oranje kleur van de gepelde huid van de garnalen. Rijst met garnalen is het meest populaire gerecht. De mensen die in het stadje wonen, zijn voornamelijk Afro-Colombianen en Wayùu. Er is een reservaat en rancheria in de buurt van de stad. Op de parkeerplaats van het strand kunt u een lokale gids vragen om u naar het natuurpark te brengen: Santuario de Fauna en Flora Los Flamencos, dat zeer dicht bij het strand ligt. Hier kunt u genieten van de wonderen van de lagune, de Flamengos en de Wayùu-gemeenschap van 1500 mensen die in dit natuurpark wonen.

Mayapo is een klein paradijs met witte zandstranden en blauw / groen water. Dit strand ligt op 30 km van Riohacha. Het strand ligt in een Wayùu-reservaat en is het laatste decennium populair geworden voor mensen uit Riohacha. Rijdend naar Mayapo steek je enkele Wayuaanse rancherias over. Het kan zijn dat je wordt tegengehouden door lokale tieners die een touw aan de overkant van de weg vasthouden om tol te vragen (je kunt elke kleine verandering doorgeven). Vóór de aanleg van de weg tussen Mayapo en de snelweg naar Riohacha was dit nog een onontdekt strand . In de afgelopen jaren hebben sommige Wayùu hun land verkocht en zijn er plannen om een ​​hotel te bouwen.

Tegenwoordig is het nog steeds een rustig strand met vooral families uit Riohacha en Wayuu- en Afro-Colombiaanse verkopers die hun handwerk, parels of heerlijke zeegerechten verkopen.

Bezoek een rancheria. Met de droogte in de afgelopen jaren en druk van investeerders om grond te kopen, zijn individuele Wayuu-gezinnen naar de stad vertrokken of hebben ze land verkocht. Andere families hebben zich aangepast door toerisme activiteiten aan te bieden bijv. om toeristen te laten zien hoe Wayùu op de rancheria leeft en over de cultuur vertelt. Er zijn een aantal rancherias rond Riohacha die open zijn voor toeristen, en waar je een gerecht van chivu (geit) kunt eten, de dansen kunt zien en vragen kunt stellen over de cultuur van Wayùu.

Cabo de Vela is de belangrijkste toeristische attractie van La Guajira. Hier kunt u de woestijn zien die overvloeit in prachtige stranden en blauwe zee verblijven in eenvoudige hutten met bed of hangmatten. Voor de Wayùu komt de meest overheersende wind uit het noordoosten Jeperichi. In hun geloof wordt deze bovennatuurlijke wereld Jepira genoemd, de toegang is in Cabo de Vela .

Hier zijn de winden vaak sterk, dus het is een ideale plaats voor kitesurfen. Het ligt op 120 km ten noordoosten van Riohacha. De weg is echter behoorlijk zanderig en hobbelig, na ongeveer 30 km is de weg onverhard. Op weg naar Cabo de Vela komt het vaak voor dat kinderen van de verschillende rancherias in de woestijn naar de hoofdweg komen en een touw op de weg houden om erop aan te dringen auto’s te stoppen en om een ​​traktatie te vragen. Wees voorbereid vaak te worden gestopt door veel kinderen, die vragen om snoep. Cabo de Vela ligt in het reservaat Alta La Guajira. De traditionele Wayuu-leiders besturen het reservaat en zijn semi-autonoom.

De meerderheid van de toeristische activiteiten zijn in handen van Wayùu families en de Wayùu-leiders propageren Wayùu-cultuur, geloof en de rechten van de gemeenschap bij het doen van toeristische activiteiten die rekening houden met de spirituele waarde die de Wayùu-mensen hebben voor deze  plek.

De lokale leiders van Wayùu willen de toursitic-activiteiten in de La Guajira-woestijn in handen houden van de Wayùu gemeenschap.
De Wayùu-bevolking in de woestijn is arm, water is schaars en er is geen stromend water en er zijn niet veel faciliteiten zoals scholen voor de kinderen. In Cabo de Vela zijn er enkele eenvoudige hostels, sommige met bedden en andere met hangmatten en restaurants die vooral heerlijke gerechten serveren. Dus als je vegeterisch bent of niet van vis houdt, is het het beste om jezelf voor te bereiden.

Palomino ligt aan de voet van de Sierra Nevada op 80 km van Santa Marta en 91 km van Riohacha op de grens tussen de departementen La Guajira en Magdalena, en is het best bezocht buiten het seizoen. Eens was het slechts een vissersdorp dat in een gebied ligt met veel verschillende landschappen, klimaten en ecologie. Meer in het noordwesten naar La Sierra Nevada, leven de afstammelingen van de stammen arhuaca, kogui, wiwa en kankuama die in grote mate hun taal en cultuur hebben behouden. Culturen die overigens niet direct verwant zijn aan de Wayùu-cultuur en taal. De Sierra Nevada is een gebied waar marihuana worst geproduceerd sinds de jaren zestig toen hippies uit de VS de wiet ontdekten. Palomino was tot 2003 onderdeel van het gewapende conflict toen gewapende groepen van de FARC en paramilitairen (Autodefensas Campesinas del Magdalena en La Guajira) soms vanuit de bergen van de Sierra Nevada naar het stadje kwamen. In de afgelopen tien jaar kwamen mensen die vluchten geleidelijk terug. Vanwege vrede en internet is er een exponentiële groei van het toerisme, dat deze kleine kustplaats in een toeristische attractie heeft veranderd. Deze prachtige plek is een belangrijke stop voor reizigers op de reis van Santa Marta naar Taganga en Cabo de Vela. Helaas kan toerisme ook negatieve invloeden hebben op de lokale gemeenschap, zoals de sterke opkomst van hotels, prostitutie en drugsgebruik en de achteruitgang van het milieu. Recentelijk gaan er stemmen op die het toerisme en de vestiging van hotels in Palomino willen reguleren om te voorkomen dat het uit de hand loopt. Omdat het toerisme en de lokale cultuur en omgeving in een zorgvuldige balans moeten zijn om geen verloren paradijs (a paradise lost) te zijn.

Reacties

Pionero
Bedankt voor je reactie en advies Alma. Ik zag laatst of National Geographic een interessante aflevering over la Cuidad Perdida, hier kan je een samenvatting van de aflevering vinden: https://www.youtube.com/watch?v=-lwf1JmmdLY. Een gelukkig nieuw jaar!
Pionero
Danke Belen

Geef een antwoord